Thứ hai, 14 Tháng 5 2012 00:00
THỤ NHÂN
Võ sư Trương Văn Bảo
VĂN HÓA
Thụ là trồng, nhân là người. Thụ nhân là trồng người. Thụ nhân là danh hiệu, tiêu chí, mục đích giáo dục của Viện Đại học Đà Lạt (1957 - 1975). Viện Đại học Đà Lạt hoạt động từ năm 1957, có các Trường Đại học Sư phạm, Đại học Văn khoa, Đại học Khoa học, Đại học Chính trị Kinh doanh và Đại học Thần khoa.Sách Quản tử của Quản Trọng (725 TCN - 645 TCN) viết:
Nhất niên chi kế mạc như thụ cốc.
Thập niên chi kế mạc như thụ mộc.
Bách niên chi kế mạc như thụ nhân.
Có nghĩa là:
Kế một năm không gi bằng trồng lúa.
Kế mười năm không gì bằng trồng cây.
Kế một trăm năm không gì bằng trồng người.Từ ý nghĩa đó, nghiệm rằng con người là tôn quý và giáo dục là trọng. Xưa nay thường quan niệm học để nên “người”. Người tôn quý, là một trong tam tài theo triết học Đông Phương: Thiên - Địa - Nhân (Trời, Đất, Người). Tam tài (Tiếng Anh: Three essential elements of universe. Tiếng Pháp: Trois éléments essentiels de l' univers) là ba ngôi (tài là ngôi) chính yếu trong càn khôn vũ trụ. Thiên thời, Địa lợi, Nhân hòa là ba giềng mối quan trọng của đời sống. Sách dạy làm người của các danh nhân, học giả góp phần điểm hồng cho giáo dục.Sự học luôn là hàng đầu, cha mẹ lam lũ, hy sinh một đời để nuôi con, những người mẹ còng lưng trên đồng ruộng, dãi nắng, dầm mưa; những người cha thức khuya, dậy sớm, tận tụy với mọi thứ công việc, để với một niềm hy vọng duy nhất cho con ăn học “nên người”. Nước mắt chảy xuôi, lòng cha mẹ thương con không bờ bến. Nhạc sĩ Y Vân viết trong bài Lòng mẹ: “Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình rạt rào…” Để nên người phải nhờ sự học, sự học ở đây là giáo dục (giáo là dạy dỗ, dục là nuôi dưỡng). “Ngày nay học tập, ngày mai giúp đời”. Thiên Vi Chánh, sách Luận ngữ, có đoạn chép: Tử viết: “Ngô thập hựu ngũ, nhi chí ư học; tam thập nhi lập; tứ thập nhi bất hoặc; ngũ thập tri thiên mệnh; lục thập nhi nhĩ thuận; thất thập nhi tòng tâm sở dục, bất du củ”. Có nghĩa là, Khổng tử nói rằng: “Ta mười lăm tuổi, để chí vào việc học; ba mươi tuổi, biết tự lập; bốn mươi tuổi, chẳng nghi hoặc; năm mươi tuổi, biết mệnh trời; sáu mươi tuổi, nghe gì hiểu ngay; bảy mươi tuổi, theo lòng muốn mà không vượt qua khuôn phép”.Học để làm người. Làm người thật khó. Sự nghiệp trồng người theo quan niệm Á Đông là chú trọng đến đức độ, tài năng, tinh thần nhân bản. Thụ nhân để có hiền tài, có những con người như câu nói của Thân Nhân Trung: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”.VÕ THUẬTMục đích, tôn chỉ, môn qui, những điều tâm niệm của các môn phái võ thuật đều chú trọng đến sự hoàn thiện nhân cách. Lấy võ đạo làm con đường tu luyện thân tâm; không phản thầy, phế đạo; không bất hiếu, bất trung; không bất nhân, bất nghĩa. Võ thuật lấy lễ làm đầu, dạy nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm, sĩ; dạy can trường, bất khuất, dạy vị tha… Người thượng võ không đánh người dưới ngựa, không tấn công người không có khả năng chống trả, không thách đấu, dung tha cho người thất thế…, đó là những lý tưởng cao đẹp của võ thuật.Khắc kỷ nhường nhân phi ngã nhược,
Toàn tâm thủ đạo nhậm tha cường.
Nghĩa là:
Nghiêm khắc với mình, nhường nhịn tha nhân không phải là ta mềm yếu;
Toàn tâm giữ đạo lý, mới thật là người có sức mạnh.Không thấy mục đích, tôn chỉ của môn phái, võ phái võ thuật nào dạy cho môn sinh làm điều trái đạo. Nghi thức bái tổ võ thuật cổ truyền biểu hiện tính lễ nghi văn hóa, sự khiêm tốn của đạo làm người. Quyền pháp, binh khí thập bát ban võ nghệ là phương tiện tập luyện đưa con người đến cảnh giới điềm đạm, vô vi. Vô vi ấy như trong Đạo đức kinh của Lão tử: “Vô vi nhi vô bất vi” (Không làm mà không gì là không làm).Dạy võ cũng là “thụ nhân”, là sự nghiệp “trồng người” cao quý trong xã hội. Lý tưởng của sự nghiệp giáo dục trong võ thuật là đào tạo những thế hệ con người tài năng, đức độ, góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp với những chuẩn mực văn hóa, truyền thống nhân - trí - dũng mà ít môn thể thao nào có được. Người xưa có câu: “Tập võ giả, thượng đức bất thượng lực”, nghĩa là tập võ chuộng về đức độ chứ không chuộng sức lực. Linh hồn của võ thuật chính là võ đức. Nếu lấy sức mà chọi sức thì “mãnh hổ nan địch quần hồ”, bằng lấy trí tuệ và đức độ mà hành xử thì có thể đứng trên muôn vạn người, mang lợi ích vô lượng vô biên cho nhân quần xã hội.Sách Trung Dung viết: “Bác học chi, thẩm vấn chi, thận tư chi, minh biện chi, đốc hành chi…”, có nghĩa là “Học cho rộng, hỏi cho rõ, nghĩ cho kỹ, phân biệt cho rành, dốc lòng mà làm…” Tự làm cho sáng tỏ lòng thành gọi là giáo dục (Tự minh thành chi vị giáo). Học văn để làm người; học võ cũng để làm người. Giáo dục văn (trồng người) để con người nên “người”; giáo dục võ (trồng người) cũng để con người nên “người”. Đề cao chí hướng sống theo nhân nghĩa. Bất nhân là tội ác. Lấy cắp vật chất, trí tuệ, trong võ thuật lấy bài bản của môn võ khác làm của mình mà không trưng dẫn nguồn gốc minh bạch, là phi nghĩa. Người đạt đỉnh cao của võ thuật ở nơi nào? Ở nơi đức nhân, noi theo đức nghĩa. Sống bình dị, khiêm tốn, điềm đạm, trên không oán trời, dưới không trách đất, mà tự mình thắng lấy chính mình trong đời sống bình thường là thượng võ.“Thụ nhân - trồng người” là chân lý nhưng cuộc đời như tấm huy chương hai mặt; đồng tiền phá tan thủy chung, danh vọng, quyền lợi hư ảo ngộ độc tâm trí; đôi khi lý tưởng giáo dục luôn luôn cao cả mà thực tế thì lại trái ngang như canh bạc đầy thủ đoạn, gian lận và xảo trá. Con người được dạy dỗ, nuôi nấng “nên người” như sao mai, sáng mà hiếm có.
Đà Lạt, Rằm Tháng Bảy - Tân Mão, 2011